Trước cửa thiền – Cuốn tiểu thuyết viết về người thầy thuốc

Những tác phẩm văn học viết về người thầy thuốc Việt Nam có thể đếm trên đầu ngón tay. “Một chuyện tình ở bệnh viện” của Bùi Đức Ái là cuốn đầu tiên được đánh giá cao và được dựng thành phim. Sau đó, kịch bản của 2 bác sĩ Trần Quán Anh và Vũ Dũng Minh (Tuyền tiến gọi và Đôi mắt) cũng được diễn đi diễn lại nhiều lần trên sân khấu. Đóng góp cho ngành y bằng văn học gần đây phải kể đến bác sĩ Hoàng Tuấn, nguyên Giám đốc bệnh viện Bộ Nội vụ. Chỉ dăm năm, anh đã cho ra đời 3 cuốn tiểu thuyết về ngành : Nỗi cô đơn còn lại, Miền giông bão, Đoạn kết một chuyện tình, cuốn nào cũng khá dày dặn.
Nhưng sau “Một chuyện tình ở bệnh viện”, có lẽ cuốn tiểu thuyết Trước cửa thiền của Phượng Vũ là cuốn thứ hai của nhà văn chuyên nghiệp viết về đề tài này.
Cuốn sách nhỏ gọn chưa đầy 200 trang, mang cái tên như viết về đạo Phật, khiến độc giả ngành y chưa chú ý đến. Nhưng khi đọc nó, phong cách viết điềm đạm, từng trải khi bàn luận việc đời, với những chi tiết, tình tiết chân xác về ngành y (của nhà văn từng viết Hoa hậu xứ Mường, dựng lại cả một giai đoạn lịch sử của dân tộc Mường) đã cuốn hút tôi. Phượng Vũ viết về một tập thể y bác sĩ khoa tâm thần thời chống Mỹ, đã sơ tán tại chùa Là, một ngôi chùa cổ vùng đồng chiêm. Bối cảnh này y như một dụng ý triết học của tác giả, đối chiếu tiếng chuông, tiếng mõ cửa thiền với những số phận đau khổ của những cuộc đời chìm đắm trong mê loạn. Người bệnh tâm thần như sự khuếch đại những tham, sân, si của kiếp người, những tham vọng không thể đạt tới trở thành hoang đường. Nhiều căn bệnh cũng bắt nguồn từ những chuyện xấu của xã hội, đẩy người bệnh đến những hành động tâm thần. Bệnh nhân Hiếu, nguyên là một đứa con hoang, khi biết bố mình là một vị giám đốc thì ông này không dám nhận con, vì có thể làm uy tín của ông đổ vỡ khi ông đang ở thời điểm có thể leo lên chiếc ghế cao hơn. Hiếu chán đời, mấy lần tự tử, cái chết thành một ám ảnh hoang tưởng với anh. Bệnh nhân Tích thì có hoang tưởng mình là dòng dõi vua Minh Mạng. Suốt 10 năm làm vua không ngai trong khoa tâm thần mới được chữa khỏi. Có nhà tri thức ngỡ mình là một thiên tài vật lý bị trù dập …
Tác giả mất nhiều công hơn để khắc họa tính cách, mối quan hệ của tập thể y bác sĩ khoa tâm thần, đã dùng trí lực, lương tâm mình để cứu độ những con người đau khổ trên mà không phải bằng tiếng mõ hay tiếng cầu kinh. Lớp người này đối với nhau cũng không đơn giản. Có người chủ trương phải thô bạo với những bệnh nhân kịch phát, phải làm bệnh nhân sợ họ mới nghe lời bác sĩ. Có người chủ trương chỉ dùng lòng nhân ái, yêu thương người bệnh. Bàn làm việc của y sĩ Lương (chủ trương thô bạo) lại tình cờ đặt dưới tượng ông Ác, bàn làm việc của bác sĩ Quỳnh thì đặt dưới tượng ông Thiện. Cho nên bệnh nhân kháo nhau, chùa này có 2 ông Ác, 2 ông Thiện. Đó cũng là hai khuynh hướng đấu tranh với nhau trong nhiều năm giữa những người cùng làm nghề y.
Xuyên suốt và nổi bật giữa tập thể y bác sĩ là y sĩ Vân, một con người đẹp người đẹp nết, một “từ mẫu” thực sự của ngành y. Cuộc đời của Vân có một bí ẩn, tác giả giấu kín từ đầu sách, đến cuối cùng độc giả mới biết. Chị Vân thời thiếu nữ đã từng ở chùa, băng bó vết thương, từng nuôi dưỡng một chiến sĩ cuối thời chống Pháp dưới bệ thờ. Hai người đau đáu tìm nhau sau bao nhiêu năm. Đến khi gần 40 tuổi, chị mới gặp lại anh, chị lại cứu anh lần thứ hai khi đội cầu của anh bị bom Mỹ sát thương. Khi hai người nhận ra nhau thì anh được lệnh đi chiến trường B. Còn Vân thì cuối cùng bị hy sinh trong một chuyến đưa bệnh nhân đến trả cho gia đình.
Cái chết của một “thánh nữ” đã làm cho tập thể y bác sĩ phải thương tiếc, mỗi người bỗng nhận ra sự hẹp hòi vị kỷ của bản thân. Họ bỗng gần lại nhau hơn, tự tin hơn. Đó cũng là chủ đề của cuốn tiểu thuyết mang những tình cảm, ý tưởng nhân hậu và lòng xót thương giữa con người với con người. Tình cảm này càng cần thiết khi họ là những chiến sĩ của ngành y.
Vân Long – Báo Sức khỏe & Đời sống – Số 8 (769) – Năm thứ 37 – 1998