Nền khoa học nga qua cách nhìn của một nhà khoa học mỹ – phần 2

Ở đây cũng cần có tinh thần khách quan để nói rằng mô hình khoa học Mỹ cũng rất đặc thù, nói không thể hoặc rất khó áp dụng ở các nước khác bởi lẽ Hoa Kỳ là một nước giàu có nhất thế giới. Là thanh nam châm cực mạnh hút những nhà bác học hàng đầu từ tất cả các nước. Nó là nơi hút chất xám chứ không bị cháy chất xám. Ngoài A. Einstein, Fermi thì riêng các nhà bác học Nga sang Mỹ những hướng đi mới trong các lĩnh vực hàng không, hóa học, kinh tế học và di truyền học. Hiện nay, nền khoa học và công nghệ Mỹ về thực chất là sản phẩm tổng hợp của nền khoa học toàn thế giới. Tất cả các tài năng khoa học được phân bố đồng đều trên thế giới, nhưng nước Nga thì thật khó có khả năng tập trung các tài năng toàn cầu như nước Mỹ… Từ khi bắt đầu những cuộc cải cách thì trên thực tế, nền khoa học Nga đã thực sự sụp đổ từ trong nguyên văn. Bản thân tính chất của những thay đổi trong cơ cấu các cơ quan khoa học Nga đã làm các nhà khoa học Mỹ ngạc nhiên. Ngân sách khoa học ngày càng giảm, lúc đầu là giảm 2 lần, sau giảm tới 10 lần và 20 lần nhưng biên chế thì vẫn giữ như lúc đầu. Đồng lương của các nhà khoa học ngày càng thấp. Các nhà khoa học đầu ngành rất nổi tiếng có đồng lương từ 100 đô la Mỹ đến 200 đô la Mỹ cho một tháng, một điều không thể hiểu nổi ở Mỹ. Ở Nga vào những năm 80 có khoảng 1,5 triệu nhà khoa học tập trung ở 3 kim tự tháp là 1 hệ thống các viện hàn lâm khoa học các ngành, độc quyền nắm các ngành khoa học cơ bản và không có các mối liên hệ làm việc với sinh viên như ở Mỹ. Hệ thống giáo dục cấp cao ở Ngay, thành phần các nhà khoa học đông gấp 4 lần, ngân sách ít hơn 5 lần so với hệ thống trên. Hệ thống khoa học ứng dụng ở các bộ kể cả tổ hợp công nghiệp quân sự, số nhà khoa học ở hệ thống này bằng số nhà khoa học của cả 2 hệ thống trên và được ưu tiên về ngân sách nó nuốt tới 80 phần trăm tổng ngân sách cho sự phát triển khoa học. Loren R. Graham cho rằng đây là những hình thức tổ chức khoa học đã cũ kỹ lắm rồi. Việc Liên Xô phóng thành công vệ tinh đầu tiên vào năm 1957 không những gây ra sự bùng nổ mới những chú ý và quan tâm đối với Liên Xô mà nó còn thực sự thúc đẩy Mỹ phải mau chóng đổ tiền của vào tất cả các lĩnh vực khoa học Mỹ. Theo các chuyên gia phương tây nước Nga cần phải nhất thể hóa 3 kim tự tháp đó lại nếu không thì vẫn như trước đây, nó xảy ra một quá trình kỳ quặc là sự ra đời của tất nhiên viện, ban, phòng, trung tâm khoa học mà hiệu quả rất ít. Nạn chảy máu chất xám cũng là vấn nạn mà nền khoa học Nga đã nếm trải. Nói cho cùng thì hiện nay nền khoa học Nga không chỉ trông đợi ở một cơn mưa tiền mà còn cố gắng gượng để tồn tại. Có như vậy nền khoa học kỹ thuật mới phát triển mạnh.

H.K-Sức khỏe & Đời sống/ Bộ Y tế – Hà Nội – Số 64(876)1999.