Nền khoa học nga qua cách nhìn của một nhà khoa học mỹ – phần 1

Loren R. Graham giáo sư Trường đại học công nghệ Massachusette là tác giả của nhiều công trình nghiên cứu về lịch sử nền khoa học và công nghệ Xô Viết, về lịch sử Viện hàn lâm khoa học Liên Xô và về số phận của nhiều nhà khoa học danh tiếng của Liên Xô. Người ta xem ông là chuyên gia có uy tín lớn nhất trong lĩnh vực này. Đặc biệt là ông luôn hứng thú vấn đề về mối liên hệ qua lại giữa triết học của Mác với nền khoa học ở Liên Xô. Loren R. Graham thừa nhận rằng đối với những người Bôn-sê-vich, khoa học và kỹ thuật là một yêu cầu đặc biệt và Lê Nin đã hoàn toàn đúng. Lê Nin đã trang bị cho xã hội mình những thành tựu Khoa học kỹ thuật của phương Tây. Quả thật nền khoa học xô viết đã từng đạt được những thành tựu huy hoàng mà cả thế giới đã từng biết đến. Khoa học Xô Viết đã dẫn đầu thế giới về nhiều lĩnh vực vật lý Plazma, địa chấn học lý thuyết, khí hậu học, nhiều lĩnh vực toán học lý thuyết và ứng dụng, hóa học chất rắn, kim loại học… Sự chú ý và hứng thú của các nhà khoa học và các chính khách phương tây đối với với tiềm năng của nền khoa học Xô Viết chủ yếu phát sinh từ sau những thành công của các dự án nguyên tử, đặc biệt là trong lĩnh vực vũ khí hạt nhân. Việc Liên Xô phóng thành công vệ tinh đầu tiên vào năm 1957 không những gây ra sự bùng nổ mới những chú ý và quan tâm đối với Liên Xô mà nó còn thực sự thúc đẩy Mỹ phải mau chóng đổ tiền của vào tất cả các lĩnh vực khoa học Mỹ. Có thể nói ở nửa đầu thế kỷ 20, các nhu cầu quân sự của các nước là một động lực của sự phát triển khoa học và công nghiệp. Trong những năm 1945 đến năm 1950, nước Mỹ được nhìn nhận không phải như một hình mẫu để bắt chước mà như một quốc gia xuất phát của mối đe dọa chiến tranh nguyên tử. Chính sách của Tổng thống G. Truman thời bấy giờ là duy trì sự độc quyền nguyên tử. Sự bắt đầu của đối đầu và chiến tranh lạnh đã là động lực chủ yếu phát triển hướng nghiên cứu. Chính vào thời điểm đó, trong cơ cấu của Viện hàn lâm khoa học Liên Xô thì vật lý có vai trò dẫn đầu, còn trong các khoa học ứng dụng thì ưu tiên thuộc về công nghiệp quân sự. Do sự hạn chế về tài chính về các nguồn lao động và kỹ thuật, bị chiến tranh tàn phá, lại phải tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên nên nhiều lĩnh vực khoa học dân sự của Liên Xô bị đưa xuống hàng thứ hai và chậm bước so với thế giới. Mô hình khoa học Xô Viết, do đó có nét đặc thù, các nhân tố cách mạng và chiến tranh trở nên quan trọng hơn là các nhân tố khác.

H.K-Sức khỏe & Đời sống/ Bộ Y tế – Hà Nội – Số 64(876)1999