Cuộc chiến âm ỉ với sốt rét

Lâm Đồng là một tỉnh miền núi vùng cao phía nam Tây Nguyên, địa bàn rộng lớn với diện tích 10,354 km vuông, giao thông đi lại khó khăn nhất là các vùng sâu vùng xa, mô hình bệnh tật phức tạp. Trong những năm trước 1990, dịch bệnh thường xuyên xảy ra như dịch y, dịch hạch, sốt xuất huyết và đặc biệt là dịch sốt rét. Tính từ năm 1976 – 1981 đã xuất hiện 12 vụ dịch rải rác trong các huyện tỉnh.
Từ năm 1982 đến nay, tuy không để vụ dịch nào xảy ra song số người mắc và tử vong do sốt rét rất cao. Ví dụ năm 1991 bệnh nhân sốt rét (BNSR) là 20.162 người, tử vong 186 người, năm 1992 bệnh nhân sốt rét 58.449 người, tử vong 158 người, năm 1993 số bệnh nhân sốt rét lên tới 81.042 người, số tử vong 67 người, chiếm tỷ lệ cao nhất nước trong thời kỳ này, đã làm thiệt hại không nhỏ về người và của, ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế xã hội của tỉnh, trở thành mối lo lắng của các cấp, các ngành và các tầng lớp nhân dân trong tỉnh.
Làm giám đốc Sở y tế Lâm Đồng từ năm 1990, bác sĩ Lê Thái có lẽ là người trăn trở nhất. Bác sĩ tự nhận mình là “giám đốc sốt rét”. “Cứ gọi tôi như thế đi để điều đó luôn nhắc nhở tôi cần phải làm gì và hãy giúp tôi chống sốt rét”!
Được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo sáng suốt, thường xuyên của Bộ y tế, Viện sốt rét Hà Nội, Phân viện SR – KST – CT thành phố Hồ Chí Minh, Ban chủ nhiệm chương trình sốt rét trung ương, Bệnh viện Chợ Rẫy và đặc biệt là sự lãnh đạo và tạo điều kiện thuận lợi của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, cùng sự hợp tác chặt chẽ, đồng bộ của các cơ sở, ban, ngành, đoàn thể, các tổ chức xã hội trong và ngoài tỉnh và sự tham gia tích cực của toàn dân… Sở y tế đã khẩn trương, quyết tâm triển khai một cách sát sao, cụ thể Chiến lược phòng chống sốt rét và mục tiêu không để dịch xảy ra, giảm chết, giảm mắc, giảm thiệt hại về kinh tế xã hội do sốt rét gây ra…
Tuyến tỉnh có phòng sốt rét thuộc Trung tâm y tế dự phòng. Đây là cơ quan thường trực tham mưu cho lãnh đạo sở y tế về quản lý, xây dựng kế hoạch, các giải pháp về chuyên môn kỹ thuật, phân phối vật tư, thuốc men, kinh phí cho chương trình hoạt động tăng cường và giúp tuyến dưới khi cần thiết.
Hai bệnh viện đa khoa tỉnh, ngoài chức năng điều trị cấp cứu các trường hợp sốt rét còn được giao nhiệm vụ chỉ đạo tuyến. Bệnh viện Đa khoa tại Đà Lạt phụ trách 05 huyện phía Bắc của tỉnh, Bệnh viện II tỉnh phụ trách 06 huyện phía Nam, giúp đỡ nâng cao chất lượng khám chữa bệnh nói chung và điều trị sốt rét nói riêng cho tuyến bệnh viện huyện.
Tuyến huyện, thị xã, thành phố, có đội vệ sinh phòng diệt sốt rét bộ phận nồng cốt trong hoạt động y tế dự phòng, phòng chống sốt rét tại địa phương.
Từ năm 1992 tại các địa phương đều thành lập các đội y tế lưu động với nhiệm vụ tập trung cho công tác giám sát phát hiện điều trị bệnh nhân sốt rét ở các vùng trọng điểm sốt rét, vùng sâu, vùng xa, nơi y tế cơ sở chưa đủ sức để giải quyết. Hàng năm triển khai các biện pháp phòng chống VECTOR, giám sát kiểm tra củng cố các hoạt động phòng chống sốt rét tại cơ sở.
Bệnh viện tuyến huyện, phòng khám đa khoa khu vực: chẩn đoán, điều trị sốt rét thường. Hàng năm tỉnh còn phối hợp với lực lượng quân y ở trung ương, địa phương tổ chức 02 đợt chiến dịch. Mỗi đợt 2 tháng vào những thời điểm đỉnh của bệnh sốt rét.
Tuyến xã phường: được củng cố xây dựng, nâng cấp cơ sở khám chữa bệnh tại trạm, xây dựng điểm kính hiển vi, liên xã, đến nay có 100% số xã nằm trong vùng sốt rét lưu hành được trang bị kính hiển vi. Hàng năm tổ chức đào tạo mới và đào tạo nâng cao xét nghiệm viên biên chế từ cán bộ trạm y tế xã phường. Nhiệm vụ của xét nghiệm viên lấy lam tình KSTSR thụ động khi bệnh nhân đã đến trạm và chủ động khi bệnh nhân đã đến trạm và chủ động phát hiện người có sốt bằng hình thức vãng gia phối hợp với đội sốt rét lưu động trong giám sát phát hiện điều trị bệnh nhân sốt rét theo định kỳ.
Tuyến thôn bản cũng đã xây dựng được mạng lưới nhân viên sức khỏe cộng đồng tham gia các hoạt động phòng chống sốt rét, tuyên truyền giao dục sức khỏe.
Với các biện pháp toàn diện, tỉnh Lâm Đồng đã chặn đứng được sự bùng nổ sốt rét, không để dịch xảy ra, số dân mắc sốt rét giảm mạnh từ 80,4% (1992) xuống còn 19,9% số tử vong giảm từ 21,6% (1992) xuống còn 0,4%. Đây thực sự là một thắng lợi to lớn của toàn ngành y tế trong công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân nói chung và Phòng chống sốt rét nói riêng góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội, ổn định chính trị của tỉnh. Ngành y tế Lâm Đồng đã vinh dự được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương lao động hạng ba.
Tôi gặp giám đốc Sở y tế Lâm Đồng Lê Thái, Anh vừa kết thúc cuộc hợp do EC tổ chức về phòng chống sốt rét. Chưa kịp nói gì anh đã vội chia tay tôi.
Tôi phải về thôi! Sốt ruột lắm! Tình hình này không bám sát cơ sở thì rất gay.
Tạm biệt Hà Nội, tạm biệt miền Bắc quê hương để bay vào quê hương thứ hai, nơi anh đang trăn trở ngày đêm vì sức khỏe và sự sống của hàng triệu con người. Họ đang chờ anh. Nạn sốt rét và các bệnh dịch khác đang tạm lắng xuống. Song không biết nó sẽ bùng lên lúc nào. Với tình trạng khí hậu đang có nhiều bất thường như hiện nay.
Hiền Anh –Sức khỏe&Đời sống/ Bộ Y tế – Hà Nội – 1998