Chất vi lượng và chất đa lượng

Chất vi lượng là những chất chỉ với một lượng rất nhỏ nhưng lại tối cần thiết đối với cơ thể. Sự thiếu hụt các chất vi lượng trong thực phẩm gây hậu quả không nhỏ. Ví dụ, thiếu iod gây ra bướu cổ, đần độn, chậm lớn, dễ sảy thai. Hậu quả này xảy đến từ từ, chậm chạp, vì vậy, nhiều người hầu như không mấy quan tâm đến chất vi lượng. Chất vi lượng là những chất mà cơ thể chỉ có từ vài miligam trở xuống như chất sắt, kẽm, đồng, iod v.v… Trái lại, những chất như canxi, photpho, lưu huỳnh và magie… mà sự có mặt của chúng trong cơ thể được tính bằng gam trở lên, được gọi là đạt chất lượng. Thí dụ, cơ thể người lớn có khoảng 1.000 gam canxi.
Những chất ấy có trong thực phẩm, nhưng bị giảm trong quá trình phân phối, do tác động của một số chất kích thích tăng trưởng và chất bảo quản. Trái cây tăng trưởng một cách tự nhiên từ từ, được chính dưới ánh mặt trời, về mặt dinh dưỡng, bổ hơn trái cây bị kích thích tăng trưởng và làm chín một cách nhân tạo. Hơn nữa stress và sự ô nhiễm môi trường cũng khiến cơ thể mất đi một phần những chất này. Sự thất thoát này không thể bù lại bằng các thực phẩm chế biến theo phương pháp công nghiệp. Thực phẩm hấp chín, hoặc chưng cách thủy, giữ lại nhiều hơn các chất kể trên, so với nấu chín bằng nước và không sử dụng hết chỗ nước ấy. Dưới đây là vai trò của một số chất vi lượng, đa lượng mà bạn cần thiết để bổ sung cho hợp lý trách bệnh tật không đáng có.
Iod: Rất cần thiết cho sự hoạt động điều hòa của tuyến giáp trạng, có sẵn trong các loại tôm, cua, cá thu; muối chưa tinh chế, hoặc muối iod…
Canxi: Góp phận vào việc cấu tạo xương, ngăn ngừa chứng loãng xương, cân đối độ đông máu; có trong sữa, sữa chua, rau xanh, một vài loại nước khoáng, các loại phomat…
Magie: Có vai trò trong việc cân đối các tế bào thần kinh, giúp tạo các kháng thể, nhưng chính stress sẽ phá hủy chất đa lượng này. Magie có trong trái chanh, đậu nành, ngũ cốc chưa xay xát kỹ, rau xanh (trừ rau giền), các loại sò ốc, socola, hạnh nhân…
Photpho: Giúp vào việc cấu tạo xương và răng, giúp tích trữ và mau chóng phóng thích năng lượng; có trong cá, thịt, trứng, phomat, đậu nành, socola, ngũ cốc chưa xay xát kỹ.
Chất sắt: Góp phần vào việc tạo hồng cầu, đem oxy đến các tế bào và tạo cân bằng chuyển hóa, có trong thịt cổ cánh, đậu nành, ca cao, các loại rau, lòng đỏ trứng.
Kẽm: Ngừa mụn trứng cá, giúp vết thương mau lành, kích thích sự phòng vệ miễn dịch. Sự thiếu hụt chất kẽm làm cho ăn không ngon miệng. Chất này thường có trong các loài sò, cá mòi, thịt, gan, đậu, nấm hạt, yến mạch.
Flo: Có tác dụng bảo vệ răng, làm chắc các vết gãy, phòng ngừa loãng xương, có trong các loại nước khoáng, sò ốc, cá, trà, cà phê.
Đồng: Góp phần vào việc tạo hồng cầu và bao myelin của dây thần kinh. Giúp cơ thể chống lại nhiễm khuẩn, có trong các loài sò, tôm, gan, đậu nành, hạt tiêu.
Natri: Bảo đảm sự cân bằng nước trong cơ thể, làm cơ bắp co giãn dễ dàng, luồng thần kinh vận chuyển dễ dàng, có trong cá, thịt xông khói, thực phẩm muối chua, thịt cổ cánh, sò, ốc, trứng, phomat, bơ mặn.
Kali: Cân đối sự giữ nước trong tế bào, cân đối luồng thần kinh, sự co giãn cơ bắp và điều hòa nhịp tim.
Sele: Phòng chống các “gốc tự do” bảo vệ tim. Có trong mầm lúa mì, ngũ cốc chưa xay xát kỹ, cải bắp, hành, măng tây, trái dừa, các loài ốc.
An Băng Tâm – Sức khỏe&Đời sống/ Bộ Y tế – Hà Nội – 1998