Nghệ thuật ứng xử (Phần 1)

Nguyễn Du và phiên tòa xử vụ đánh ghen
Đó là phiên tòa Thúy Kiều xử Hoạn Thư “trướng hùm mở giữa trung quân” trong một tình thế thật đặc biệt, “dưới cờ gươm tuốt nắp ra”. Nghĩa là cẩu đầu trảm đã sẵn sàng.
Ngồi ghế chánh án không phải là Bao Công “mặt sắt đen sì” mà là một trang quốc sắc thiên hương, “mặt hoa da phấn”. Chánh án cũng chính là nguyên cáo.
Trải qua mười năm bị đầy đọa, Kiều đã phải đối mặt với vô số ác ôn như Tú Bà, Mã Giám Sinh, Sở Khanh, Bạc Hà, Bạc Hạnh, Khuyển Ưng, Khuyển Phệ mà sao nàng lại chọn Hoạn Thư làm chính danh thủ phạm, con gái của một Thượng thư Bộ lại, có học, gia giáo. Tuy Hoạn Thư chưa một lần đánh đập Kiều nhưng con người này đã phạm một tội lớn, tội đánh ghen. Đối với phụ nữ đánh ghe là một tội tầy đình.
Đây là dịp tốt để Kiều trút lên đầu lẻ thù số một, gười tình địchc ủa mình những đòm sấm sét. Và cứ trông cái cung cách bề ngoài:
Thoắt trông nàng đã chào thưa
Tiểu thư cũng có bây giờ tới đây.
Ta thấy nàng đang nén cơn giận dữ để cho mình cái vẻ ngoài đon đả, dấu sau một nụ cười mỉa mai đầy thỏa mãn như nàng đã nói rõ với Giác Duyên “…xin hãy rốn ngồi, xem cho rõ mặt biết tôi báo thù”. Mở đầu nàng đưa ngay bản cáo trạng gói trọn 4 câu thật chặt chẽ:
Đàn bà dễ có mấy tay
Đời xưa mấy mặt, đời này mấy gan
Dễ dàng là thói hồng nhan
Càng cay nghiệt lắm, càng oan trái nhiều.
Vâng, thưa tiểu thư, hôm nay tiểu thư cũng “hạ cố” tới đây. Đàn bà vốn xưa nay dễ dãi mà soa tiểu thư đã hành động như vậy đối với tôi. Bây giờ thử xem mặt, xem gan, xem mật của tiểu thư ra sao. Tiểu thư đã gieo gì thì gặt nấy. Luật nhân quả mà.
Bị cáo hoàn toàn bị đẩy một tình thế bất lợi. Nhưng con người này được cụ Nguyễn Du giới thiệu là một con người với những nét tính cách:
Ở ăn thì nết cũng hay
Nói điều ràng buộc thì tay cũng già
Chính con người này:
“Khá nghe vườn mới thêm hoa”. Cũng đã từng nghĩ
Ví bằng nói thật cùng ta
Cùng dòng kẻ dưới mới là đạo trên
Nhưng trước một chàng Thúc ấp a ấp úng, cố tìm cách giấu quanh nên đã đi đến một quyết định dứt khoát: “Giấu ta ta sẽ liệu bề giấu cho”. Và tấn bi hài kịch có một không hai về ghen tuông đã diễn ra trong bữa tiệc tẩy trần lúc đầu chàng Thúc trở về nhà. Hoạn Thư đã “hành” Kiều và Thúc Sinh. Hành đến mức như vậy là “tuyệt đỉnh” là “mẫu mực”, là “kinh điển” của sự ghen tuông, một cách ứng xử ứng với con người mà Nguyễn Du đã tặng cho với cái tên “nhà ghen” “Máu ghen đâu có lạ đời nhà ghen” ngang với các “nhà” khác như: nhà văn, nhà thơ, nhà bác học, nhà sư,… khiến cho:
Nàng Kiều gẩy đàn khiên chàng Thúc thảng thốt, như mê như tỉnh, nửa khóc nửa cười:
Bốn dây như khóc như than
Khiến người trên tiệc cũng tan nát lòng
Cũng trong một tiếng tơ đồng
Người ngoài cười nụ, người trong khóc thầm.
Hành cho thỏa, cho đã như thế thôi. Nhưng rồi trước sự van xin của Thúc Sinh “Rằng tài nên trọng mà tình nên thương”, nên đã cho Kiều ra Quan m Các nhưng với những ý đồ sâu xa mà chàng Thúc đâu có ngờ cái bẫy đang dăng sẵn cho Kiều bước ra khỏi nhà chàng”. Ta hãy xem con người như vậy đã ứng xử ra sao trước phiên tòa đặc biệt mà bản án tử hình đã thập thành.
Phạm Văn Đoàn – Sức khỏe & đời sống – Số 10 (718) / Bộ Y tế. – Hà Nội – 1995